Bí ẩn vật thể đồng La Mã 12 mặt vẫn chưa có lời giải sau gần 300 năm

Bí ẩn khảo cổ tồn tại gần 300 năm

Kể từ lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1739, hơn 100 vật thể đồng hình thập nhị diện (dodecahedron) có niên đại từ thời Gallo-Roman đã lần lượt xuất hiện tại nhiều địa điểm khảo cổ, tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía tây bắc của Đế chế La Mã cổ đại.

Đặc điểm cấu tạo độc đáo

Mỗi vật thể được đúc từ đồng thanh, có cấu trúc rỗng bên trong với 12 mặt ngũ giác đều và các hình cầu nhỏ gắn tại mỗi đỉnh. Sự đồng nhất về thiết kế giữa các mẫu vật tìm thấy ở nhiều địa điểm khác nhau cho thấy đây không phải là sản phẩm ngẫu nhiên mà được chế tác có chủ đích, theo một tiêu chuẩn nhất định.

Hàng chục giả thuyết, vẫn chưa có đáp án

Dù các nhà khảo cổ học đã dành hàng thập kỷ nghiên cứu, đến nay vẫn chưa có sự đồng thuận về mục đích sử dụng của những vật thể này. Các giả thuyết được đưa ra trải dài từ dụng cụ đo lường hoặc thiên văn học, vật phẩm tôn giáo hay nghi lễ, cho đến đồ chơi, giá đỡ nến, hay thậm chí là dụng cụ đan len — một giả thuyết từng gây tranh cãi sôi nổi trong cộng đồng khảo cổ.

Việc không tìm thấy bất kỳ văn bản hay hình ảnh La Mã nào đề cập đến vật thể này càng khiến công tác giải mã thêm phần khó khăn. Các mẫu vật thường được tìm thấy cùng tiền xu hoặc đồ vật có giá trị, gợi ý rằng chúng có thể từng được xem là tài sản đáng trân trọng.

Phát hiện vẫn tiếp tục

Các nhà khảo cổ học vẫn đều đặn khai quật thêm những mẫu vật mới, chủ yếu tại khu vực Anh, Pháp, Đức, và các nước vùng Benelux ngày nay — tất cả đều từng nằm trong phạm vi các tỉnh phía tây bắc của Đế chế La Mã. Mỗi lần phát hiện mới lại thổi bùng thêm các cuộc tranh luận học thuật, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều câu hỏi hơn là đưa ra câu trả lời.

Bí ẩn của những chiếc thập nhị diện đồng La Mã vẫn là một trong những câu đố khảo cổ học hấp dẫn nhất còn tồn tại đến ngày nay — minh chứng cho thấy ngay cả nền văn minh được ghi chép kỹ lưỡng như La Mã cổ đại cũng vẫn còn những góc khuất chưa được khám phá.