Kenya bảo vệ kế hoạch cơ sở cách ly Ebola trị giá 13 triệu USD

Kenya khẳng định “không xin lỗi” về kế hoạch Ebola

Chính phủ Kenya đang bảo vệ kế hoạch thiết lập một cơ sở cách ly Ebola được Mỹ hỗ trợ, với khoản tài trợ khoảng 13 triệu USD, trong bối cảnh dự án vấp phải phản đối pháp lý và biểu tình tại địa phương.

Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình quốc gia, Bộ trưởng Y tế Kenya Aden Duale tuyên bố nước này “không có gì phải xin lỗi” vì thỏa thuận này. Ông cho biết địa điểm tại căn cứ không quân Laikipia chỉ là một trong 23 trung tâm cách ly được chuẩn bị trên toàn quốc, đồng thời là kết quả của hơn hai thập kỷ hợp tác y tế giữa Kenya và Mỹ.

Theo ông Duale, cơ sở này sẽ do phía Kenya vận hành. Chỉ huy căn cứ và lực lượng y tế thuộc Kenya Defense Forces sẽ giám sát hoạt động tại đây, phối hợp với các chuyên gia Mỹ. Ông bác bỏ cáo buộc rằng cơ sở chỉ dành riêng cho công dân Mỹ, nhấn mạnh các trung tâm sẽ phục vụ bất kỳ bệnh nhân nào, bao gồm cả người Kenya trở về từ vùng có dịch.

Tranh cãi về chủ quyền và nguy cơ “nhập khẩu” dịch bệnh

Các ý kiến phản đối đặt câu hỏi vì sao Kenya chấp nhận triển khai cơ sở liên quan đến Ebola trong khi nước này chưa ghi nhận ca bệnh nào. Trả lời vấn đề này, ông Duale viện dẫn yếu tố địa lý và trách nhiệm đối với công dân Kenya ở nước ngoài.

Theo ông, hàng nghìn người Kenya đang sinh sống và làm việc tại Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi ghi nhận đợt bùng phát dịch, cùng hơn 450 binh sĩ Kenya tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc. Việc đóng cửa biên giới hoặc từ chối chuẩn bị y tế, theo lập luận của ông, sẽ đồng nghĩa với việc bỏ mặc công dân Kenya trong khu vực rủi ro.

Bộ trưởng Y tế Kenya cũng nhắc đến khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), theo đó không nên đóng cửa biên giới trong thời gian bùng phát dịch. Ông cho rằng virus không tuân theo ranh giới quốc gia và các biện pháp chuẩn bị là cần thiết.

Ông Duale dẫn các điều khoản trong Đạo luật Y tế Công cộng của Kenya làm cơ sở pháp lý cho quyền hạn của chính phủ trong tình huống dịch bệnh. Ông mô tả kế hoạch này là biện pháp phòng ngừa, không phải phản ứng trước một ca bệnh trong nước.

Tòa án tạm dừng, biểu tình leo thang

Ngày 29/5, một thẩm phán Tòa án Tối cao Kenya đã ra lệnh tạm dừng kế hoạch sau khi các nhà hoạt động nộp đơn phản đối cơ sở khoảng 50 giường. Đến ngày 2/6, Thẩm phán Patricia Nyaundi tiếp tục gia hạn lệnh đình chỉ, yêu cầu chính phủ trong vòng bảy ngày phải công bố toàn bộ thỏa thuận, phê duyệt và quy trình liên quan. Phiên điều trần tiếp theo dự kiến diễn ra vào ngày 23/6.

Dù vậy, thiết bị và chuyên gia Mỹ được cho là vẫn tiếp tục đến căn cứ Laikipia. Ông Duale nói chính phủ tôn trọng tòa án, nhưng vẫn phải thúc đẩy công tác chuẩn bị y tế quốc gia.

Tình hình tại khu vực gần căn cứ trở nên căng thẳng khi biểu tình nổ ra ở Nanyuki. Theo một nhà tổ chức biểu tình, hai người đã thiệt mạng do trúng đạn. Bộ trưởng Duale cáo buộc có “người biểu tình được trả tiền” và kêu gọi lãnh đạo địa phương hành xử có trách nhiệm. Trong khi đó, các bác sĩ đối lập và tổ chức xã hội dân sự cho rằng thỏa thuận đã đánh đổi an ninh sinh học để lấy viện trợ nước ngoài mà thiếu tham vấn công khai.

Mỹ và Kenya đối mặt bài toán minh bạch

Ông Duale tìm cách trấn an dư luận bằng các số liệu kiểm soát y tế. Theo ông, Kenya đã sàng lọc hơn 72.000 hành khách tại 26 cửa khẩu, chưa phát hiện ca Ebola nào trong nước.

Phía Mỹ mô tả dự án là có lợi cho cả hai bên. Washington cho biết nước này là nhà tài trợ lớn nhất cho nỗ lực ứng phó, với cam kết hơn 162 triệu USD. Tuy nhiên, phát biểu gần đây của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng Mỹ sẽ không cho phép ca Ebola nào vào lãnh thổ nước này đã làm dấy lên thêm tranh luận.

Cách tiếp cận này khác với đợt bùng phát năm 2014, khi Mỹ từng đưa công dân nhiễm bệnh về điều trị tại các đơn vị cách ly sinh học chuyên biệt như ở Atlanta. Kế hoạch hiện tại dường như ưu tiên giữ các trường hợp phơi nhiễm bên ngoài lãnh thổ Mỹ.

Hạn chót công bố hồ sơ theo yêu cầu của tòa án sẽ là phép thử quan trọng đối với mức độ minh bạch của thỏa thuận. Kết quả vụ việc có thể ảnh hưởng đến cách Kenya, một trung tâm y tế khu vực, đàm phán các dự án y tế tương lai với những đối tác quốc tế lớn.