Nhật Bản lặp lại thí nghiệm chính sách nguy hiểm từng rung chuyển Anh, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ

Nhật Bản đang chạy hai chính sách ngược chiều cùng lúc

Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama tuần này cho biết Tokyo muốn Quỹ Đầu tư Hưu trí Chính phủ (GPIF) và các quỹ công khác tăng tỷ trọng tài sản trong nước. Mục tiêu là ổn định thị trường trái phiếu và đồng yen trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang rút dần hỗ trợ.

GPIF hiện quản lý khoảng 1,8 nghìn tỷ USD — quỹ hưu trí lớn nhất thế giới — với gần một nửa đặt vào cổ phiếu và trái phiếu nước ngoài. Chỉ cần một dịch chuyển nhỏ về nội địa cũng đủ tạo ra sóng trên thị trường tài chính toàn cầu.

Chỉ số lạm phát và lợi suất trái phiếu phát đi tín hiệu trái chiều

Thông tin về quỹ hưu trí xuất hiện đúng lúc lạm phát nhà sản xuất Nhật Bản tăng 7,1% trong tháng 6, cao hơn mức 6,6% của tháng 5, chủ yếu do giá dầu, điện và nhựa. Thông thường, lạm phát leo thang sẽ đẩy lợi suất trái phiếu tăng theo. Tuy nhiên, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm lại giảm 10 điểm cơ bản xuống còn 2,775% ngay sau tin tức về quỹ hưu trí — phản ứng ngược với kỳ vọng thị trường.

Trong khi đó, BOJ đã nâng lãi suất chính sách lên 1%, mức cao nhất kể từ năm 1995, đồng thời tiếp tục cắt giảm quy mô mua trái phiếu. Về phía tài khóa, Thủ tướng Sanae Takaichi đang lên kế hoạch cắt giảm thuế tiêu dùng và phát tiền mặt trực tiếp, được tài trợ bằng nợ mới.

Nhà phân tích Bull Theory nhận xét: "Nhật Bản hiện đang thắt chặt chính sách tiền tệ, thu hẹp bảng cân đối kế toán và mở rộng chi tiêu tài khóa — tất cả cùng một lúc. Điều này chưa từng xảy ra trước đây."

Bài học từ Anh, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ

Lịch sử cho thấy sự kết hợp giữa nới lỏng tài khóa và thắt chặt tiền tệ hiếm khi kết thúc êm ả.

Vương quốc Anh (2022): Gói ngân sách "mini-budget" trị giá 45 tỷ bảng của Thủ tướng Liz Truss va chạm trực tiếp với lộ trình tăng lãi suất của Ngân hàng Anh. Lợi suất gilt kỳ hạn 30 năm tăng vọt khoảng 120 điểm cơ bản chỉ trong vài ngày khi các quỹ hưu trí sử dụng đòn bẩy phải bán tháo để đáp ứng margin call. Ngân hàng Anh buộc phải can thiệp khẩn cấp, và bà Truss từ chức sau đúng 49 ngày.

Thổ Nhĩ Kỳ: Tổng thống Erdogan liên tục gây áp lực hạ lãi suất giữa lúc lạm phát cao và thay thế các thống đốc không chịu làm theo. Đồng lira mất 44% giá trị năm 2021, lạm phát sau đó vượt 85%.

Hoa Kỳ (1951): Thỏa thuận Treasury-Fed năm 1951 chấm dứt giai đoạn Fed ghim lợi suất trái phiếu dài hạn ở mức 2,5% để tài trợ Thế chiến II — ví dụ điển hình của "fiscal dominance" (tài khóa chi phối tiền tệ).

Tại sao thị trường crypto cần theo dõi

Nhật Bản ảnh hưởng đến tài sản số chủ yếu qua yen carry trade — chiến lược đi vay yen với lãi suất thấp để đầu tư vào các tài sản lợi suất cao hơn ở nước ngoài. Quy mô ước tính lên đến vài nghìn tỷ USD.

Khi BOJ tăng lãi suất vào tháng 7/2024, carry trade này tháo chạy nhanh chóng. Chỉ số Nikkei 225 lao dốc 12,4% trong một phiên — mức giảm tệ nhất kể từ năm 1987 — và BTC giảm xuống dưới 50.000 USD.

Hiện tại, vị thế bán khống đồng yen vừa chạm mức cao nhất kể từ năm 2024, trong khi các nhà phân tích cảnh báo thị trường trái phiếu Nhật Bản có thể đe dọa đà tăng của cả cổ phiếu lẫn crypto. Nhật Bản có tỷ lệ nợ công trên GDP cao nhất trong nhóm nước phát triển, vượt gấp đôi sản lượng kinh tế, khiến dư địa xử lý sai lầm gần như không còn.

Thị trường toàn cầu, vốn từng bỏ qua tín hiệu từ Tokyo, giờ đang theo dõi từng động thái của Nhật Bản.