Pakistan tranh luận về tính hợp lệ của crypto theo luật Hồi giáo Shariah

Pakistan và bài toán crypto dưới lăng kính Hồi giáo

Pakistan — một trong những thị trường crypto lớn nhất thế giới — đang đối mặt với cuộc tranh luận nảy lửa giữa các học giả Hồi giáo về tính hợp pháp của tài sản kỹ thuật số theo luật Shariah. Kết quả của cuộc tranh luận này có thể định hình lại toàn bộ định hướng phát triển tài chính số của quốc gia 230 triệu dân.

Fatwa cấm crypto từ học giả hàng đầu

Ngày 10/6, Jamia Darul Uloom Karachi — một trong những cơ sở thần học uy tín nhất Pakistan — ban hành fatwa (sắc lệnh tôn giáo) cấm sử dụng BTC, stablecoin và các token kỹ thuật số khác. Văn bản do Mufti Taqi Usmani cùng nhiều học giả cấp cao ký tên, mô tả crypto chỉ là "sự ghi nhận các con số ảo trong một tài khoản" và không đủ tiêu chuẩn là maal — tài sản thực sự được công nhận theo luật Hồi giáo.

Tầm ảnh hưởng của Usmani không nhỏ. Ông là cố vấn Shariah của Meezan Bank, ngân hàng lớn thứ hai Pakistan theo vốn hóa thị trường. Năm 2008, phán quyết của ông rằng 85% sukuk (trái phiếu Hồi giáo) không đạt chuẩn Shariah đã khiến phát hành sukuk toàn cầu giảm từ 50 tỷ USD xuống còn khoảng 15 tỷ USD chỉ trong một năm.

Giáo sĩ đối lập: Crypto có thể là halal

Tuy nhiên, không phải tất cả học giả đều đồng thuận. Saylani Welfare International Trust — một trong những tổ chức từ thiện lớn nhất Pakistan — đưa ra quan điểm trái chiều. Khoảng 13 tháng trước, Mufti Wasim Akhtar Al-Madani của tổ chức này đã công bố fatwa dài 37 trang, xem crypto là một "quyền được công nhận" thay vì tài sản thông thường.

Trong tuần này, Saylani tổ chức cuộc họp khẩn tại Karachi để bảo vệ lập trường trên, đồng thời gửi hồ sơ lên Hội đồng Hệ tư tưởng Hồi giáo và Ngân hàng Nhà nước Pakistan. Theo Al-Madani, giao dịch crypto "có thể được coi là hợp pháp với tư cách quyền được công nhận, miễn là không vi phạm pháp luật và không gây hậu quả pháp lý cho cá nhân."

Cơ quan quản lý tìm lối đi giữa

PVARA (Pakistan Virtual Assets Regulatory Authority) — cơ quan quản lý tài sản ảo mới thành lập năm 2025 — đang cố gắng dung hòa hai luồng quan điểm. Chủ tịch Bilal bin Saqib đề nghị phân biệt rõ ràng giữa token đầu cơ thuần túy và token được bảo chứng bằng tài sản thực, chẳng hạn sukuk trên blockchain, token vàng, hay stablecoin dự trữ đầy đủ.

"Câu hỏi cốt lõi mà fatwa đặt ra là liệu tài sản kỹ thuật số có cấu thành tài sản được công nhận theo Shariah hay không. Đây chính xác là câu hỏi đúng đắn, và đó là lý do các công cụ này phải được xem xét từng trường hợp một," Saqib phát biểu với Reuters sau cuộc gặp với Mufti Usmani.

Bối cảnh chính trị cũng tạo thêm áp lực. Pakistan xếp thứ ba toàn cầu về mức độ áp dụng crypto ở cấp cơ sở theo Chainalysis. Bộ Tài chính nước này đã đồng ý nghiên cứu stablecoin USD1 của World Liberty Financial vào tháng 1/2026 — một nước đi mà một số nhà phân tích mô tả với Al Jazeera là cách tiếp cận với chính quyền Trump thông qua hệ sinh thái crypto.

Bức tranh toàn cầu: Các nước Hồi giáo chia rẽ

Pakistan không đơn độc trong sự phân vân này. Các quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi đưa ra những phán quyết trái ngược nhau:

• Malaysia: Hội đồng Shariah của Ủy ban Chứng khoán (2020) công nhận tài sản kỹ thuật số là maal, cho phép giao dịch trên sàn đăng ký.
• UAE (Dubai, Abu Dhabi): Cấp phép cho các công ty crypto theo khung pháp lý riêng, không có phán quyết tôn giáo toàn diện.
• Indonesia: Hội đồng Ulema (2021) tuyên bố crypto là haram khi dùng làm tiền tệ, chỉ cho phép giao dịch token có tài sản cơ sở rõ ràng.
• Ai Cập: Đại Mufti ra phán quyết cấm toàn bộ vào năm 2017, so sánh với cờ bạc.
• Thổ Nhĩ Kỳ: Cơ quan tôn giáo bày tỏ nghi ngờ nhưng vẫn cho phép giao dịch, cấm thanh toán bằng crypto.

Pakistan đang đứng ở giữa phổ này. Theo Waqas Ghani, trưởng bộ phận nghiên cứu tại JS Global Capital, fatwa của Usmani có thể làm chậm tiến trình các ngân hàng tiếp cận crypto — dù khối lượng giao dịch hiện tại vẫn ổn định. Quyết định cuối cùng thuộc về các học giả, và câu trả lời của họ sẽ quyết định tương lai của tài chính số Hồi giáo tại Pakistan.