Phi đô la hóa gặp bức tường: Nhân dân tệ vẫn chật vật tìm chỗ đứng

Phi đô la hóa: Khởi đầu từ lệnh trừng phạt Nga

Trung Quốc là quốc gia đầu tiên tận dụng các lệnh trừng phạt mà chính quyền Biden áp đặt lên Nga vào tháng 2/2022 — sau khi Moscow phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine — để thúc đẩy chương trình phi đô la hóa trên quy mô lớn.

Nhiều quốc gia đã tập hợp lại, thanh toán dầu thô bằng đồng nhân dân tệ (CNY) và rúp Nga nhằm giúp Moscow duy trì nền kinh tế trước áp lực trừng phạt. Tuy nhiên, chiến lược này đi kèm cái giá đáng kể: Nga phải bán dầu với mức chiết khấu sâu cho các nước đang phát triển. Một số quốc gia, trong đó có Saudi Arabia, mua dầu giá rẻ rồi tái xuất sang châu Âu để thu lợi nhuận chênh lệch.

Phần lớn các giao dịch dầu mỏ của Nga được thanh toán bằng nhân dân tệ, góp phần thúc đẩy chương trình phi đô la hóa. Theo số liệu được ghi nhận, lượng sử dụng nhân dân tệ đã tăng gần gấp đôi trong bốn năm qua, phản ánh vai trò ngày càng mở rộng của đồng tiền này trên thị trường ngoại hối.

Giới hạn cấu trúc của nhân dân tệ

Dù vậy, Trung Quốc vẫn chưa thể đưa nhân dân tệ lên vị trí dẫn đầu trong rổ tiền tệ toàn cầu. Bắc Kinh có thể xây dựng các công cụ tài chính như Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS) — đối trọng với SWIFT — nhưng không thể tạo ra nhu cầu theo mệnh lệnh hành chính.

Theo các nhà phân tích, nhu cầu đối với một đồng tiền dự trữ phải xuất phát một cách hữu cơ: các nước đang phát triển chỉ thực sự chuyển sang sử dụng nhân dân tệ khi họ nhận thấy giá trị thực chất trong việc nắm giữ đồng tiền này. Hiện tại, nhân dân tệ chưa đáp ứng được tiêu chí đó ở quy mô đủ lớn, khiến chương trình phi đô la hóa đang đối mặt với một bức tường vô hình.

Xu hướng 'tái đô la hóa' nổi lên

Nghịch lý thay, trong khi Bắc Kinh tiếp tục theo đuổi tham vọng biến nhân dân tệ thành đồng tiền dự trữ thế giới, một xu hướng ngược chiều đang hình thành: tái đô la hóa (re-dollarization).

Các doanh nghiệp và nhà đầu tư toàn cầu đang quay lại tích lũy USD, cho thấy sức hút của đồng đô la vẫn còn nguyên vẹn trong bối cảnh bất ổn kinh tế. Tham vọng của Trung Quốc là chính đáng — không một quốc gia nào bị chỉ trích vì muốn mở rộng tầm ảnh hưởng — nhưng tham vọng đó chưa đủ để lấn át nhu cầu thực tế từ thị trường.

Triển vọng

Theo các nhà quan sát thị trường, nhu cầu đối với nhân dân tệ hiện vẫn ở mức thấp, chỉ ghi nhận tăng trưởng ở một số phân khúc nhất định. Liệu Trung Quốc có thể duy trì đà tăng trưởng đủ để thay đổi cục diện dự trữ ngoại hối toàn cầu hay không vẫn là câu hỏi còn bỏ ngỏ — và câu trả lời sẽ phụ thuộc phần lớn vào khả năng Bắc Kinh tạo ra môi trường mà các nước tự nguyện lựa chọn nhân dân tệ, thay vì bị thúc đẩy bởi áp lực địa chính trị.