S&P 500 lập kỷ lục mới, tranh cãi nổ ra về bong bóng AI

Biểu đồ gây tranh cãi về bong bóng AI

Một biểu đồ so sánh quỹ đạo hiện tại của chỉ số S&P 500 với giai đoạn cuối thập niên 1990 đang lan truyền mạnh trên mạng xã hội, khơi lại tranh luận về việc liệu sự hưng phấn với trí tuệ nhân tạo (AI) có đang tạo ra một bong bóng thị trường kiểu cổ điển hay không. Chỉ số này liên tục lập kỷ lục trong năm 2026, trong khi các nhà phân tích bất đồng sâu sắc về ý nghĩa thực sự của xu hướng này.

Những dấu hiệu cảnh báo phe bi quan

Chỉ số CAPE (Cyclically Adjusted Price-to-Earnings) của Shiller, đo lường giá cổ phiếu so với lợi nhuận đã điều chỉnh lạm phát trong một thập kỷ, hiện dao động gần mức 40. Đây là mức có ý nghĩa lịch sử quan trọng, vì các mức tương tự chỉ từng xuất hiện tại đúng đỉnh của bong bóng dot-com.

Nhà phân tích Rekt Fencer là người khơi mào cuộc tranh luận này. Trên X, ông đăng một biểu đồ chồng lớp cho rằng cấu trúc thị trường hiện tại gần như giống hệt quá khứ: một đợt điều chỉnh mạnh, sau đó là phục hồi mạnh mẽ, rồi tiếp tục hướng tới các mức cao mới. Ông liệt kê năm 1999 là bong bóng dot-com, năm 2007 là bong bóng nhà đất, và đặt câu hỏi liệu năm 2026 có phải là bong bóng AI.

"S&P 500 đang giao dịch ở mức định giá chưa từng thấy trong 100 năm. Nhu cầu từ nhà đầu tư cá nhân vẫn gần mức cao kỷ lục... Phần đáng lo ngại nhất là biểu đồ hiện đang phản chiếu bong bóng dot-com một cách gần như hoàn hảo", Rekt Fencer viết trên X.

Mối lo ngại chính tập trung vào tâm lý chủ quan. Theo phân tích của ông, việc mọi người tin rằng "lần này sẽ khác" chính là điều đáng lo ngại nhất.

Dữ liệu về mức độ tập trung càng làm gia tăng lo ngại. Ngành công nghệ hiện chiếm khoảng một phần ba tổng vốn hóa S&P 500, trong khi 10 công ty lớn nhất chiếm gần 40%. Các mức này vượt qua những cực điểm trước đây — cả cuối năm 1999 và giữa những năm 2000 đều có mức độ tập trung thấp hơn hiện tại. Những người ủng hộ quan điểm bong bóng còn dẫn thêm các dấu hiệu khác như các thỏa thuận tài trợ chéo giữa các công ty AI, chi tiêu vốn khổng lồ cho trung tâm dữ liệu, và sự hưng phấn từ nhà đầu tư cá nhân.

Vì sao một số người lại thấy giống năm 1997

Quan điểm phản bác dựa trên yếu tố nền tảng doanh nghiệp. Khác với nhiều công ty dot-com từng đốt tiền mà gần như không có doanh thu, các doanh nghiệp dẫn đầu ngành AI hiện nay tạo ra lợi nhuận đáng kể. Nguồn vốn tài trợ cũng khác biệt rõ rệt: NVIDIA, Microsoft và các hyperscaler khác chủ yếu mở rộng hoạt động bằng dòng tiền tự do (free cash flow) thay vì nợ mang tính đầu cơ hoặc phát hành cổ phiếu liên tục.

Các chỉ số định giá cũng ủng hộ sự khác biệt này. Tỷ lệ giá trên lợi nhuận kỳ hạn (forward P/E) của ngành công nghệ hiện ở mức khoảng 25x đến 30x, thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh 50x đến 58x hồi đầu những năm 2000.

Theo phân tích của Goldman Sachs, điều kiện thị trường hiện nay giống năm 1997 hơn là năm 1999 — đầu tư đang tăng nhưng chưa xuất hiện những mất cân đối cực đoan. Nghiên cứu của Amundi đưa ra kết luận tương tự, cho rằng đợt tăng giá từ 2023 đến 2025 thiếu đi động lực định giá bùng nổ đặc trưng của các giai đoạn bong bóng cuối kỳ.

Một số nhà phân tích còn hoài nghi về chính các biểu đồ so sánh này, cho rằng việc chọn dữ liệu chồng lớp có thể mang tính chọn lọc, trong khi nhu cầu thực sự từ doanh nghiệp hiện nay khác biệt so với đầu cơ thuần túy trong các giai đoạn trước.

Kết quả phụ thuộc vào chất lượng lợi nhuận

Lịch sử không đưa ra hướng dẫn rõ ràng. Các công nghệ mang tính chuyển đổi, từ đường sắt đến internet, đều tạo ra cả giá trị lâu dài và những đợt bùng nổ thái quá gây thiệt hại tạm thời.

Giới quan sát nhận định rằng việc lập kỷ lục không tự nó nói lên điều gì — mức độ bền vững của tăng trưởng do AI dẫn dắt sẽ quyết định kịch bản nào sẽ đúng. Một điều có thể áp dụng bất kể kết quả ra sao: cụm từ "lần này sẽ khác" từng đúng và cũng từng gây thiệt hại nặng nề, đôi khi cả hai cùng lúc.