Sàn AscendEX sụp đổ giữa lúc ESMA phát động đợt kiểm tra MiCA đầu tiên

ESMA khởi động kiểm tra lưu ký crypto toàn châu Âu

Ngày 8/7/2026, Cơ quan Chứng khoán và Thị trường Châu Âu (ESMA) chính thức phát động Hành động Giám sát Chung (CSA) — đợt kiểm tra giám sát đầu tiên đối với các công ty crypto được cấp phép theo quy định MiCA. Trọng tâm của đợt kiểm tra là khả năng chống chịu rủi ro trong hoạt động lưu ký tài sản số.

Các cơ quan quản lý quốc gia sẽ tiến hành rà soát một mẫu dựa trên rủi ro gồm các nhà cung cấp dịch vụ tài sản crypto (CASP) được cấp phép, dự kiến từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027. Nội dung kiểm tra bao gồm quản trị nội bộ, quản lý khóa và lưu trữ, kiểm soát giao dịch, phát hiện sự cố, rủi ro smart contract và mức độ phụ thuộc vào bên thứ ba. Kết quả tổng hợp sẽ được trình lên Hội đồng Giám sát của ESMA vào nửa cuối năm 2027.

Đợt kiểm tra này cũng được xây dựng dựa trên Đạo luật Khả năng Phục hồi Vận hành Kỹ thuật số (DORA), vốn đã có hiệu lực với các công ty tài chính từ tháng 1/2025. Đây là lần đầu tiên ESMA mở rộng công cụ giám sát — vốn đã áp dụng nhiều năm với các quỹ đầu tư — sang lĩnh vực tài sản số.

AscendEX sụp đổ: bài học thực tế cho các nhà quản lý

Sự sụp đổ của sàn giao dịch AscendEX (tiền thân là BitMax) diễn ra đúng thời điểm nhạy cảm. Ngày 6/7, sàn này thông báo đã ngừng hoạt động từ ngày 1/7, viện dẫn các lý do gồm quy định MiCA, thất bại trong vòng gọi vốn và áp lực thị trường. Toàn bộ lệnh rút tiền hiện phải qua quy trình xét duyệt thủ công mà không có bảo đảm về thời hạn hay số tiền được giải ngân.

Trước đó, vào ngày 26/6, nhà điều tra blockchain ZachXBT đã cảnh báo rằng ví nóng của AscendEX dường như không còn đủ tài sản thanh khoản — bao gồm $ETH, $USDT và $SOL — trong khi sàn vẫn tiếp nhận tiền gửi nhưng đóng băng lệnh rút. "Ví nóng công khai của họ vẫn không có tài sản thanh khoản để xử lý các yêu cầu rút tiền trị giá nhiều chữ số từ người dùng mà tôi đã xác minh", ZachXBT viết trên Telegram, đồng thời kêu gọi người dùng bị ảnh hưởng trình báo cơ quan thực thi pháp luật.

Đây không phải lần đầu AscendEX gặp khủng hoảng lưu ký. Tháng 12/2021, sàn này từng bị tấn công ví nóng, thiệt hại 77,7 triệu USD theo công ty bảo mật PeckShield. Khi đó, sàn cam kết bồi thường toàn bộ. Lần này, không có bảo đảm nào được đưa ra.

Giai đoạn thanh lọc sau MiCA

MiCA đã tạo ra một cuộc thanh lọc đáng kể trên thị trường châu Âu. Chỉ khoảng 210 trong số hơn 1.200 công ty crypto đã đăng ký trước đây được cấp phép hoạt động. Chỉ 14 nền tảng được báo cáo là nắm giữ giấy phép sàn giao dịch toàn EU.

Các sàn lớn cũng không tránh khỏi tác động. Binance ghi nhận tuần rút vốn ròng cao nhất trong hơn ba năm khi rút khỏi EU, trong khi Bybit bắt đầu hạn chế người dùng châu Âu — dù cả hai vẫn duy trì xử lý lệnh rút tiền bình thường.

ESMA đã có hướng dẫn rõ ràng cho các nền tảng chưa được cấp phép: phải ngừng hoạt động một cách có trật tự, chỉ tiếp tục lưu ký trong thời gian tối thiểu cần thiết và thông báo rõ lộ trình thoát cho khách hàng. Người dùng các nền tảng không có giấy phép cũng được khuyến cáo chuyển tài sản sang nhà cung cấp được cấp phép hoặc ví tự lưu ký, vì họ không được bảo vệ theo MiCA.

Trường hợp AscendEX cho thấy lời khuyên đó có thể trở nên vô nghĩa khi lệnh rút tiền đã bị đóng băng. Người dùng bị mắc kẹt của sàn này giờ đây trở thành minh chứng sống cho đúng loại rủi ro lưu ký mà ESMA muốn các công ty được cấp phép chứng minh họ có thể chống đỡ.

Câu hỏi còn bỏ ngỏ đến tận cuối năm 2027 là: liệu các quy tắc lưu ký trên giấy tờ có đủ sức ngăn chặn một AscendEX tiếp theo xảy ra ngay bên trong vành đai được quản lý hay không.