Thỏa thuận Trump – Iran: Lệnh ngừng bắn giải quyết mọi thứ trừ những vấn đề khó nhằn

Thỏa thuận Trump – Iran bao gồm những gì?

Theo một quan chức Mỹ được Axios dẫn nguồn, bản ghi nhớ có thời hạn 60 ngày và có thể gia hạn theo sự đồng ý lẫn nhau. Cấu trúc này ưu tiên giải quyết nhanh tình hình leo thang hơn là một thỏa thuận ràng buộc pháp lý.

Thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz mà không thu phí. Iran đồng ý tháo dỡ các bãi mìn hải quân mà nước này đã đặt. Đổi lại, Mỹ sẽ dần dần dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran. Các giấy phép tạm thời cho phép Iran bán dầu trở lại trong khoảng thời gian này. Quỹ bị đóng băng vẫn được giữ nguyên cho đến khi một thỏa thuận cuối cùng được xác minh.

Trump gọi nguyên tắc này là "xoa dịu để đổi lấy hành động" (relief for performance).

Tại sao các câu hỏi hạt nhân vẫn chưa được giải quyết

Bản thỏa thuận bao gồm cam kết của Iran rằng nước này sẽ không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, các giới hạn làm giàu và việc loại bỏ kho dự trữ uranium được lùi sang vòng đàm phán 60 ngày.

Khoảng trống này gợi nhớ thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2015 – thỏa thuận mà Trump đã rút khỏi vào năm 2018. Lần này, việc xoa dịu trừng phạt được thiết kế để đi sau khi Iran tuân thủ, thay vì đòi hỏi cam kết trước.

Hai bên vẫn còn bất đồng công khai. Trump khẳng định thỏa thuận không cho phép làm giàu uranium. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi lại tuyên bố ngược lại: "Việc làm giàu uranium tại Iran sẽ tiếp tục dù có hay không có thỏa thuận."

Các vấn đề về tên lửa đạn đạo và mạng lưới ủy nhiệm (proxy) khu vực cũng hầu như không được đề cập trong văn bản.

Những gì thỏa thuận lùi lại và phản ứng thị trường

Các nhà phê bình cho rằng khung thỏa thuận này chỉ mang lại khoảng 60 ngày yên bình, chứ không phải một giải pháp lâu dài. Các giới hạn làm giàu vĩnh viễn, tên lửa và các nhóm ủy nhiệm khu vực đều chờ đợi vòng đàm phán thứ hai.

Ngoài ra, một số rào cản thực tiễn vẫn tồn tại. Lầu Năm Góc đã cảnh báo rằng việc dọn sạch hoàn toàn các bãi mìn ở Hormuz có thể mất tới sáu tháng, làm chậm quá trình phục hồi hoạt động vận tải biển trở lại mức trước chiến tranh.

Về phía thị trường, thông tin này đã tạo ra phản ứng tích cực. Bối cảnh địa chính trị bớt căng thẳng có thể tiếp tục hỗ trợ quá trình phục hồi của $BTC nếu thị trường chứng khoán giữ vững đà tăng đến thời điểm lễ ký.

Lễ ký ngày 19/6 tại Thụy Sĩ sẽ là bài kiểm tra cho việc liệu lệnh ngừng bắn có được duy trì. Thước đo khó khăn hơn sẽ đến sau, khi các nhà đàm phán xác định liệu việc tuân thủ có thể thay thế cho những nhượng bộ trước đó mà các thỏa thuận trước đây dựa vào hay không.